Kéo phẫu thuật mạch máu là dụng cụ cắt dùng để phẫu tích mô quanh mạch, mở rộng đường mở mạch và cắt chỉ; dụng cụ vi phẫu mạch máu gồm kéo vi phẫu, kẹp mang kim và kẹp vi phẫu dùng dưới kính phóng đại. Bài viết phân loại các thiết kế lưỡi, kéo kiểu Potts-Smith, kẹp mang kim và tiêu chí lựa chọn theo yêu cầu thao tác.
1. Kéo Phẫu Thuật Mạch Máu & Dụng Cụ Vi Phẫu Là Gì?
Kéo phẫu thuật mạch máu là dụng cụ cắt có khớp trục, dùng để cắt mô liên kết quanh mạch khi phẫu tích, mở rộng đường mở thành mạch (arteriotomy) và cắt chỉ. Dụng cụ vi phẫu mạch máu là nhóm dụng cụ cỡ nhỏ dùng dưới kính lúp hoặc kính hiển vi phẫu thuật, gồm kéo vi phẫu, kẹp mang kim vi phẫu và kẹp vi phẫu đầu mảnh. Hai nhóm này cùng phục vụ giai đoạn mở mạch và khâu nối, nhưng khác nhau về kích thước, cách cầm và cơ cấu.
Bài viết hoàn thiện cụm kiến thức mạch máu, sau tổng quan dụng cụ phẫu thuật mạch máu, bài kẹp mạch máu Satinsky, Bulldog và bài kẹp phẫu tích mạch máu DeBakey. Nội dung mang tính kiến thức chuyên môn, không thay thế hướng dẫn sử dụng (IFU) của nhà sản xuất hay đánh giá của phẫu thuật viên.
2. Các Thiết Kế Kéo Phẫu Thuật Mạch Máu
Theo mục đích cắt, kéo dùng trong phẫu thuật mạch máu thường được chia thành ba nhóm:
- Kéo phẫu tích: lưỡi thẳng hoặc cong, dùng để tách và cắt mô liên kết quanh mạch trong giai đoạn bộc lộ.
- Kéo mở rộng đường mở mạch: lưỡi mảnh, gập góc so với thân, như kéo kiểu Potts-Smith, dùng để cắt dọc theo trục thành mạch.
- Kéo cắt chỉ: dùng sau khi buộc chỉ; nên tách riêng khỏi kéo phẫu tích để bảo vệ lưỡi cắt mảnh.
Nhiều dụng cụ tim mạch và mạch máu, trong đó có kéo, mang tên các phẫu thuật viên đã thiết kế chúng để đáp ứng nhu cầu lâm sàng cụ thể (Ailawadi và cộng sự, 2010).
3. Kéo Kiểu Potts-Smith & Cấu Hình Lưỡi Gập Góc
Kéo kiểu Potts-Smith có chuôi xỏ ngón, thân dài thanh mảnh và hai lưỡi nhỏ gập góc so với trục thân. Góc gập cho phép đặt lưỡi song song với trục mạch khi cắt mở rộng đường mở thành mạch, trong khi chuôi cầm vẫn nằm ngoài vùng quan sát. Kéo kiểu này được dùng trong phẫu thuật mạch máu và đã có những cải tiến thiết kế được mô tả trong y văn chuyên ngành (Nolte, 1995).
Góc lưỡi, chiều dài lưỡi và chiều dài thân khác nhau giữa các mẫu; các thông số này cần được lấy từ tài liệu của nhà sản xuất cho từng mã dụng cụ. Tham khảo kéo cắt mạch máu Potts-Smith với lưỡi gập góc và thân dài thanh mảnh trong danh mục ELESUN.
4. Lưỡi Thẳng, Lưỡi Cong & Lưỡi Gập Góc
Hướng lưỡi so với thân quyết định kéo cắt hiệu quả theo hướng nào:
- Lưỡi thẳng: cắt theo trục thân, phù hợp khi đường cắt thẳng hàng với hướng tiếp cận.
- Lưỡi cong: giúp quan sát mũi kéo và đi theo bề mặt cong của mô khi phẫu tích.
- Lưỡi gập góc: đặt mặt phẳng cắt lệch khỏi trục thân, dùng khi cần cắt dọc theo thành mạch trong không gian hẹp.
Nguyên tắc chung về hình học thẳng, cong và gập góc được phân tích trong chuyên khảo nguyên tắc lựa chọn và thiết kế hình học dụng cụ phẫu thuật.
5. Kéo Vi Phẫu
Kéo vi phẫu dùng cho mạch nhỏ dưới kính phóng đại. Khác với kéo chuôi xỏ ngón, kéo vi phẫu thường có cán lò xo: hai cán nối với nhau ở đuôi, lưỡi khép khi ép ngón tay và tự mở khi thả. Cách cầm theo tư thế ngòi bút với dụng cụ cán lò xo giúp chuyển cử động cổ tay thành cử động ngón tay nhỏ và ổn định dưới kính hiển vi (Matsumura, 2012). Lưỡi kéo vi phẫu có thể thẳng, cong hoặc gập góc tùy mẫu.
Các cấu hình như kéo vi phẫu cán lò xo lưỡi cong và kéo vi phẫu Vannas được giới thiệu trong danh mục dụng cụ vi phẫu ELESUN.
6. Kẹp Mang Kim Mạch Máu & Kẹp Mang Kim Vi Phẫu
Kẹp mang kim mạch máu
Kẹp mang kim mạch máu có chuôi xỏ ngón, khóa ratchet và thân dài để khâu trong phẫu trường sâu. Ngàm ngắn, bề mặt ngàm phù hợp với cỡ kim, giúp kim không xoay khi xuyên qua thành mạch. Với dụng cụ có khớp trục không cắt như kẹp mang kim, tiêu chuẩn ISO 7151 quy định yêu cầu chung và phương pháp thử.
Kẹp mang kim vi phẫu
Kẹp mang kim vi phẫu dùng cán lò xo cầm theo tư thế ngòi bút thay vì chuôi xỏ ngón, với ngàm mảnh cho kim và chỉ vi phẫu. Một số thiết kế có khóa để giữ kim mà không cần duy trì lực ép ngón tay, số khác không có khóa; lựa chọn phụ thuộc thói quen thao tác và mục đích sử dụng do nhà sản xuất công bố.
Xem kẹp mang kim mạch máu cán dài và kẹp mang kim vi phẫu Castroviejo trong danh mục ELESUN.
7. Kẹp Vi Phẫu Đầu Mảnh
Kẹp vi phẫu là kẹp cán lò xo có đầu làm việc siêu mảnh, dùng để cầm lớp áo ngoài của mạch nhỏ, giữ mép mạch khi khâu và thao tác chỉ vi phẫu. Cấu trúc thân, đầu làm việc và cán cầm của nhóm này được phân tích chi tiết trong bài kẹp vi phẫu (microsurgical forceps); bài viết này chỉ tóm tắt vai trò của chúng trong bộ dụng cụ vi phẫu mạch máu.
Tham khảo nhíp vi phẫu thân tròn khía nhám trong danh mục ELESUN.
8. Khác Biệt Chức Năng: Cắt, Cầm Giữ & Điều Khiển Kim
Kéo, kẹp vi phẫu và kẹp mang kim có thể trông giống nhau ở cỡ vi phẫu, nhưng mỗi nhóm thực hiện một chức năng cơ học khác nhau và không thay thế cho nhau:
| Dụng cụ | Chức năng | Cơ cấu & cách cầm | Điểm cần kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Kéo mạch máu (kiểu Potts-Smith) | Cắt mở rộng đường mở mạch | Khớp trục, chuôi xỏ ngón, lưỡi gập góc | Cắt đều suốt chiều dài lưỡi, mũi khép thẳng hàng |
| Kéo phẫu tích | Tách và cắt mô quanh mạch | Khớp trục, chuôi xỏ ngón, lưỡi thẳng hoặc cong | Độ sắc, độ êm của khớp trục |
| Kéo vi phẫu | Cắt trên mạch nhỏ và chỉ vi phẫu | Cán lò xo, cầm theo tư thế ngòi bút | Mũi không cong, lò xo đều |
| Kẹp mang kim mạch máu | Giữ và điều khiển kim khi khâu | Khớp trục, chuôi xỏ ngón, khóa ratchet | Bề mặt ngàm, kim không xoay, khóa ăn khớp |
| Kẹp mang kim vi phẫu | Giữ kim và chỉ vi phẫu | Cán lò xo, có hoặc không có khóa | Ngàm khép kín, khóa hoạt động đều |
| Kẹp vi phẫu | Cầm mô mạch nhỏ và chỉ | Cán lò xo, hai nhánh nối ở đuôi | Hai đầu khớp đúng điểm, không biến dạng |
Dùng kéo để cầm mô, hoặc dùng kẹp vi phẫu để giữ kim, có thể làm biến dạng đầu làm việc mảnh. Mỗi dụng cụ nên được dùng theo đúng mục đích sử dụng do nhà sản xuất công bố.
9. Tiêu Chí Lựa Chọn Theo Yêu Cầu Thao Tác
- Kích thước mạch và mức phóng đại: mạch lớn dùng kéo và kẹp mang kim chuôi xỏ ngón; mạch nhỏ dưới kính phóng đại dùng dụng cụ cán lò xo.
- Độ sâu phẫu trường: quyết định chiều dài thân và nhu cầu thân dài thanh mảnh.
- Hướng cắt: chọn lưỡi thẳng, cong hoặc gập góc theo hướng đường cắt so với hướng tiếp cận.
- Cỡ kim và chỉ: ngàm kẹp mang kim phải tương thích với cỡ kim dự kiến sử dụng.
- Đánh giá trước khi mua sắm: đề nghị mẫu để phẫu thuật viên kiểm tra cảm giác cầm, độ khép mũi kéo, độ giữ kim và hoạt động của khóa; đối chiếu IFU với năng lực của bộ phận tiệt khuẩn trung tâm.
Lưỡi kéo mảnh và đầu dụng cụ vi phẫu dễ bị hỏng khi va chạm, nên cần được bảo vệ trong quá trình vận chuyển, làm sạch và đóng gói theo IFU. Nguyên tắc chung được tổng hợp trong chuyên khảo nguyên tắc tái xử lý, làm sạch & tiệt khuẩn dụng cụ phẫu thuật.
Đối với việc làm sạch, khử khuẩn và tiệt khuẩn, cần tuân thủ Hướng dẫn sử dụng (IFU) áp dụng cho từng dụng cụ và quy trình tái xử lý đã được thẩm định của cơ sở y tế.
10. Câu Hỏi Thường Gặp
Kéo kiểu Potts-Smith khác kéo phẫu tích thông thường như thế nào?
Kéo kiểu Potts-Smith có hai lưỡi nhỏ, mảnh, gập góc so với trục thân và thân dài thanh mảnh, được dùng để cắt mở rộng đường mở thành mạch theo trục mạch. Kéo phẫu tích thông thường có lưỡi thẳng hoặc cong, dùng để tách và cắt mô liên kết quanh mạch. Góc lưỡi và chiều dài của kéo Potts-Smith khác nhau giữa các mẫu, nên cần tra cứu tài liệu của nhà sản xuất cho từng mã dụng cụ.
Khi nào chọn kéo lưỡi thẳng, lưỡi cong hay lưỡi gập góc?
Lựa chọn phụ thuộc vào hướng đường cắt so với hướng tiếp cận. Lưỡi thẳng cắt theo trục thân; lưỡi cong giúp quan sát mũi kéo và đi theo bề mặt cong của mô khi phẫu tích; lưỡi gập góc đặt mặt phẳng cắt lệch khỏi trục thân, phù hợp khi cần cắt dọc theo thành mạch trong không gian hẹp. Quyết định cuối cùng thuộc về phẫu thuật viên theo vị trí giải phẫu và đường tiếp cận.
Kéo vi phẫu khác kéo phẫu thuật mạch máu thông thường ở điểm nào?
Kéo vi phẫu dùng cho mạch nhỏ dưới kính lúp hoặc kính hiển vi, thường có cán lò xo cầm theo tư thế ngòi bút thay vì chuôi xỏ ngón, với lưỡi rất nhỏ. Cách cầm này giúp chuyển cử động cổ tay thành cử động ngón tay nhỏ và ổn định (Matsumura, 2012). Kéo mạch máu thông thường có chuôi xỏ ngón và khớp trục, dùng cho mạch lớn hơn và mô quanh mạch.
Kẹp mang kim vi phẫu có khóa và không có khóa khác nhau thế nào?
Kẹp mang kim vi phẫu có khóa giữ kim ở trạng thái khép mà phẫu thuật viên không cần duy trì lực ép ngón tay liên tục. Loại không khóa cho phép mở và khép ngàm liên tục chỉ bằng lực ngón tay. Không có lựa chọn đúng cho mọi trường hợp; việc chọn phụ thuộc thói quen thao tác của phẫu thuật viên, cỡ kim và mục đích sử dụng do nhà sản xuất công bố.
Vì sao không nên dùng kẹp vi phẫu để giữ kim khâu?
Kẹp vi phẫu được thiết kế để cầm mô và chỉ bằng đầu làm việc siêu mảnh. Kim khâu cứng hơn mô và cần ngàm chịu lực để không xoay khi xuyên qua thành mạch, vì vậy kẹp mang kim có cấu trúc ngàm riêng. Dùng kẹp vi phẫu để giữ kim có thể làm biến dạng hoặc lệch đầu kẹp, ảnh hưởng đến độ khớp và tuổi thọ của dụng cụ.
Cần kiểm tra kéo và kẹp mang kim những gì sau mỗi chu trình tái xử lý?
Với kéo: lưỡi cắt đều suốt chiều dài, mũi kéo khép thẳng hàng, khớp trục êm và không lỏng. Với kẹp mang kim: bề mặt ngàm còn nguyên vẹn, giữ kim không xoay, khóa ratchet hoặc khóa lò xo hoạt động đều. Với dụng cụ vi phẫu: đầu không cong hoặc biến dạng. Việc làm sạch, khử khuẩn và tiệt khuẩn phải tuân theo IFU và quy trình đã được thẩm định của cơ sở y tế.
11. Kết Luận
Kéo phẫu thuật mạch máu và dụng cụ vi phẫu hoàn thiện bộ dụng cụ cho giai đoạn mở mạch và khâu nối: kéo kiểu Potts-Smith mở rộng đường mở mạch, kéo phẫu tích bộc lộ mạch, kéo vi phẫu và kẹp vi phẫu cho mạch nhỏ, kẹp mang kim điều khiển kim khâu. Lựa chọn đúng dựa trên kích thước mạch, mức phóng đại, độ sâu phẫu trường, hướng cắt, cỡ kim và IFU của nhà sản xuất.
Tư Vấn Kéo Mạch Máu & Dụng Cụ Vi Phẫu ELESUN
Khám phá danh mục dụng cụ mạch máu, dụng cụ vi phẫu và các giải pháp phẫu thuật được ELESUN phân phối và hỗ trợ kỹ thuật.
Tài liệu tham khảo
- Ailawadi G., Nagji AS., Jones DR. (2010). The legends behind cardiothoracic surgical instruments. The Annals of Thoracic Surgery, 89(5):1693–1700.
- Nolte JE. (1995). A useful modification of the Potts-Smith scissors. Journal of Vascular Surgery, 21(1):167.
- Matsumura N. (2012). A new bayonet spring microsurgical instrument handle with a bar for microneurosurgery. Surgical Neurology International, 3:152 (PMC3551495).
- ISO 7151:2024. Surgical instruments — Non-cutting, articulated instruments — General requirements and test methods. International Organization for Standardization.
- ISO 17664-1:2021. Processing of health care products — Information to be provided by the medical device manufacturer for the processing of medical devices — Part 1: Critical and semi-critical medical devices.